Useyd Kurê Hudeyr 

Leyla ESMER
Mizgîn/Hêjmara 47 

Bawermend bi kiryarên xwe him ji bo dema xwe him jî ji bo mirovên demên paşê rolekî mînakbûyînê dilîzin. Kiryarên wî yên baş ji bo mirovên din dibe hêvî, wêrekî û navgîniya gihiştina Xwedê.

Useyd kurê Hudeyr jî di dema kamraniyê de xwe gihiştandiye vî astê û bi jiyana xwe ji bo bawermendan bûye wek sitêrkekî rêya gihiştina riza Xwedê nîşan dide.


Mus’ab kurê Umeyr dema ji bo teblîxkirina Îslamiyetê çû Medînê, bi hewlekî xweş bû wesîla mislimanbûna gellek mirovan. Ji bo xebata xwe bi cih bîne çû mala kurê xaltiya Se’d kurê Muaz, Esed kurê Zurare. Li wir xwe bi cih kir. Di wî demê de di nav gelê Ereb de tu kes li hember merivên xwe dernediket. Lê Se’d kurê Muaz ji ber ku serokê qewmê xwe bû; dixwest Mus’ab kurê Umeyr re astengî derxîne. Bi wî armancê çû ba Useyd kurê Hudeyr. Lewra ew di nav qewmê wan da pêşeng bû. Jê re wusa got:
- Tu karê xwe baş zanî û ji kesê re hewcedar nîn î. Here ba wî mirovê ku di nav qewmê me de baweriyên lawazan xera dike, jê re bibêje bila ji me dûr bikeve. Ger Esed kurê Zurare merivên min nebûya ezê biçûma pê re biaxifiyama.

Li ser vî yekê Useyd kurê Hudeyr çû cem Mus’ab kurê Umeyr û jê re wusa got:
- Sedema hatina te çî ye? Tu dixwazî baweriya lawazên gelê me xera bikî? Ger tu naxwazî ji jiyana xwe bibî, tuyê ji van deran herî.

Mus’ab bi awayekî xweş bersiva wî da:
- Hela hinekî rûnîke û li min guhdarî bike. Ger te eciband tuyê bipêjirînî, te neeciband tuyê nepêjirînî.
Mus’ab kurê Umeyr jê re Qur’ana Pîroz xwend û qala Îslamiyetê kir. Li ser vî xwendina xweş a Mus’ab, Useyd kurê Hudeyr ji xwe çû û wusa got:
- Ev çi tiştekî xweş e, ev çi gotinekî bilind e. Ji bo ketina vî dînê divê mirov çi bike?

Mus’ab pêwistiyên mislimanbûnê jê re qal kir û pişt re Useyd kurê Hudeyr bêjeya şehadetê got, bû misliman. Dilê wî fireh bû û bi dilxweşikî ji Mus’ab kurê Umeyr re wusa got:
- Li pişt min mirovekî heye. Ez rabim herim ba wî. Wî bişînim ger ew misliman bibe di Medînê de ji qewmê wî kesê ku misliman nebe namîne.

Pişt re rabû û bilez derket, çû cem Se’d kurê Muaz jê re got, ez jî misliman bûm. Li ser vî yekê Se’d kurê Muaz aciz bû û çû cem Mus’ab kurê Umeyr. Bi hêrs pê re axivî.
Mus’ab kurê Umeyr jî jê re bi axaftinekî nerm got:
- Rûnîke û li min guhdarî bike.

Se’d li ser vî axaftina nazik nerm bû û li ba wî rûnişt. Lê guhdarî kir. Mus’ab kurê Umeyr jê re qala mislimantiyê kir. Qur’ana Pîroz xwend. Dema Qur’ana Pîroz xwend rûyê Se’d guherî û ket rewşekî din. Ew jî bû misliman û çû cem qewmê xwe ji wan re wusa got:
- Ez bûm misliman. Ger hûn tev bi Îslamê bawerî neynin, axaftina min êdî bi we re heram be.

Li ser vî yekê qewmê wî bi hev re Îslamiyetê pêjirand. Di wî qewmê de kesê bawerî neanîbe nema.
Useyd kurê Hudeyr hêza xwe, hemî derfetên xwe di rêya Îslamê de xerc kir. Bi mislimanên Medînê re ew jî çû bîata Eqabê. Ji nav 75 mislimanên ji Medînê hatibûn, Pêxemberê Me (s.X.l.) 12 nimîner hilbijart. Ji van 12 nimîneran yek jî Useyd kurê Hudeyr bû.

Hz. Useyd bêşdarê hemî cengên pêxemberê me (s.X.l) bibû. Di cenga Uhudê de direfşa qebîleya Ews di destê Useyd de bû. Di wî cengê de pirr bi wêrekî tevgeriyabû û ji heft cihên xwe birîndar bibû. Dema misliman fetilîn Medînê Pêxemberê me (s.X.l) gotibû “Muşrîk dibin ku bizivirin Medînê û êrîş bikin. Hêj wan tiştekî wusa nekirine em êrîşê wan bikin.” Ji ber vî yekê ji Hz. Bîlal re gotibû ji mislimanan re bibêje “Hûn li pey neyarên xwe herin.”

Dema Hz. Bîlal gazî bawermendan kir Useyd birîna xwe derman dikir. Çawa vî gotinê bihîst wusa got:
- Min bihîst û ez fermana Resûlê Xwedê bi cih tînim.
Û şûrê xwe girt dev ji birîna xwe berda hat cem Resûlê Xwedê (s.X.l) jê re got “ez amade me.” Fermana Resûlê Xwedê (s.X.l.) êşa wî pê da jibîrkirin.

Dû cenga Uhudê rojekî muşrîkên Mekkê bedewiyekî wek mêrkûjê demanî girtin ku Pêxemberê me (s.X.l.) bikuje. Bedewî li Medînê cihê Pêxemberê me (s.X.l.) hîn bû. Pêxemberê me (s.X.l.) jî di wî demê de li cem kurên Ebduleşhel bû. Dema sehabeyan li Pêxemberê me (s.X.l) guhdarî dikir, bedewî ket hundir.

Resûlûllah (s.X.l.) ji rewşa wî guman kir û wusa got:
- Daxwaza vî mirovê xerab e, dilê wî heye min bikuje.
Bedewî hat nêzikê wan bû û pirsî:
- Kîjan ji we neviyê Ebdulmuttelîb e?

Pêxemberê me (s.X.l.) got:
- Kurê Ebdulmuttelîb ez im.
Bedewî xwest mebesta xwe ya xerab bi cih bîne. Ji ber wî ber bi Resûlê Xwedê (s.X.l) çû. Useyd kurê Hudeyr bi pêşa wî girt û bilez kişand. Pê re ew xencera ku bedewî di bin pêşa xwe veşartibû derket holê. Hz. Useyd êrîşê ser bedewî kir ku wî bikuje. Bedewî ji Pêxemberê me (s.X.l.) re got:
- Ya Muhemmed canê min bibexşîne.

Pêxemberê me (s.X.l) ji bedewî re got:
- Ji min re rast bibêje, tu çima hatî vir? Ger tu rast bibêjî wê rastî feyde bide te. Ger tu derew bikî wê ji bo te qet baş nebe. Jixwe ew tiştê ku te yê bikira haya min jê heye.

Li ser vî yekê bedewî got ku muşrikan min demanî kiriye ku ez te bikujim. Pêxemberê me (s.X.l.) ku ji bo hemî aleman wek rehmet hatibû şiyandin, ji wî bedewiyê ku ji bo kuştina wî hatibû re wusa got:
- Ez te serbest dihêlim. Tu dixwazî herî ku, here. Yan jî ji bo te tiştekî ji viya bixêrtir e bike. Pişt re wî vexwend Îslamê.

Bedewî li hember vî merhemeta pêxemberê me (s.X.l) qet nesekinî û wusa got:
- Ji Xwedê pê ve Îlah tuneye. Tu jî, misoger Resûlê Wî yî. Û bi vî awayê misliman bû.

Di dema cenga Hendekê de jî ku ceng dirêj bû pêxemberê me (s.X.l) xwest arîşena wî artêşa ku bi civîna çend qebîleyên muşrîkan hatibû holê, xera bike. Ji bo vî fermandarê qebîla Gatafaniyan Uyeyne kurê Hisn û Xarîs kurê Evf re agahiyekî wusa şiyand.
- Ger hûn dev ji vî tiştê berdin û bizivirin memleketê xwe, emê ji sê par yek ji berên fekiyên Medînê bidin we.

Lê ew bi sisiyan yek qayil nebûn û nîvê wî xwestin. Pêxemberê me (s.X.l) wî nepêjirand û li ser vî yekê ew razî bûn. Bi civata 10 mirovî hatin hafa Resûlê Xwedê (s.X.l).

Ew hê li cem Resûlê Xwedê bûn Useyd kurê Hudeyr bi wesîleyekî çû hafa pêxemberê me (s.X.l). Dît Uyeyne kurê Hisn li cem Resûlûllah (s.X.l) lingê xwe dirêj kiriye û bê edep runiştiye. Ji ber vî bêrezdariyê deyax nekir û bi gotinekî hişk jê re wusa got:
- Lingê xwe berhev bike! Li cem Resûlûllah (s.X.l.) bi çi mafê lingê xwe dirêj dikî. Ger li cem Resûlûllah (s.X.l) nebûya minê bi vî rima xwe te bikuşta. Dema hîn bû fermandarên Gatafaniyan bi çi meqsedî hatine,
li pêxemberê me fetilî û bi rêzdarî ji pêxemberê me (s.X.l) re wusa got:
- Ya Resûlûllah ger ev ferman ji Xwedayê alêman hatibe bi cih bîne. Ger di bin vî tiştê de armancekî mezin heye, hûn çawa dixwazin wusa bikin. Na ku ji bo zirar negihîje me hûn vî biryarê didin, Wellahî ji xeynê şûr (kuştinê) tiştekî me tuneye em bidin wan. Ew kîngê karibûne ji me tiştekî bistînin ku niha hêvî dikin ji me bistînin.

Useyd bi van gotinên xwe nîşan da ku Resûlê Xwedê (s.X.l.) çi jî bike, ji nefsa wî re giran jî were wê bipêjirîne. Nîşan da ku çiqas girêdayîna wî ya bi Resûlûllah (s.X.l.) bihêz e. Ji aliyêkî din jî çi hereşa wî hebe jî ji bo Resûlûllah (s.X.l.) wê bikevê û jî tu car tawîz nede muşrîkan.

Resûlûllah (s.X.l.) bi vî axaftina Useyd kurê Hudeyr pirr kêfxweş bû. Eshabê li wir jî xîreta wan pêjirand. Li ser vî yekê Resûlûllah (s.X.l.) jî dev ji lihevhatina Gatafaniyan berda.

Uyeyne kurê Hisn û Xarîs kurê Evf bê hêvî ji wir qetiyan û dev ji cengê berdan, fetilîn bajarê xwe.
Useyd kurê Hudeyr, di fetha Mekkê de jî hebû. Ew û Hz. Ebubekir (r.X.l.) li cem pêxemberê me (s.X.l.) bûn. Di cenga Huneyn û Tebukê de jî direfşdarê qebîleya Ewsê bû.

Pêxemberê me (s.X.l.) ji bo wî digot: “Çi mirovek baş e”. Dengê Useyd jî pirr xweş bû. Dema bi taybetî bi wî dengê xwe yê xweş Qur’anê dixwend weka ku çûye alemekî din.

Şevekî di raxisteka xurmeyan de, sureta Beqerê dixwend hespê wî yê ku li cem wî girêdayîbû rabû ser du lingan. Hz. Useyd dev ji xwendinê berda hesp jî rawestiya. Dîsa dest bi xwendinê kir hesp dîsa rabû ser du lingan. Useyd dîsa dev ji xwendinê berda hesp carekî din rawestiya. Cara sisiyan jî Useyd Qur’ane xwend hesp dîsa rabû ser her du lingan. Useyd dîsa dev ji xwendinê berda hesp dîsa rawestiya. Useyd jî êdî dev ji xwendinê berda.

Dema çû cem hespê xwe û serê xwe rakir li asîmanê mêze kir, mat ma. Lewra li ser ciyê ku ew tê de bû dirûvê siyê pêdixist hebû û di nav wî siyê de jî çirayên vêxistî hebûn. Pişt re ev ewr ber bi asîmanê çû û hinekî paşê wenda bû.

Hz. Useyd çawa sibe bû çû cem pêxemberê me (s.X.l.) û jê re qala wî rewşê kir. Pêxemberê me (s.X.l.) wusa got:
- Ey kurê Hudeyr tu zanî ew çi ne?
- Na, ya Resûlê Xwedê!
- Ey Useyd, ew ferîşte bûn ji bo dengê Qur’ana te hatibûn. Wan li dengê te guhdarî dikir. Ger te xwendina
Qur’ana Pîroz bidomandana ewê heta serê sibê li te guhdarî bikirana. Wê mirov jî li wan mêze bikirana. Ew ji mirovan xwe venedişartin.

Useyd kurê Hudeyr ji bo zanebûna xwe zêde bike pirê caran heta nîvê şevê bi Resûlûllah (s.X.l.) re diaxiviya. Heta hîn nebûya rehet nedikir.

Hz. Useyd ji xwendina Qur’ana Pîroz jî, li guhdarîkirinê jî pirr hez dikir. Pirr dixwest ku li pêxemberê me (s.X.l.) guhdarî bike. Di vî gotina xwe de viya wusa vedibêje.
- Temamê xwestina min ew e, ez jiyana xwe li ser sê rewşê derbas bikim. Û ji van rewşan qet neqetim. Yek jê dema xwendin û li guhdarîkirina Qur’ana Pîroz e. Yê diduyan xutba Resûlûllah (s.X.l.) û axaftina wî, yê sisiyan jî rewşa min a dema cenazeyekî dibînim e.

Rojekî jî bi hogirekî xwe re ji sohbeta Resûlûllah (s.X.l.) derketin. Derve pirr tarî bû. Gopala destê wan rêya wan ronî kir. Ji hev ku qetiyan ronayî bû du şeq. Her yekê di ronayiya gopala xwe de bi rê ve çû malê.
Hz. Aîşe (X.j.r.) di derbarê wî de wusa gotiye: “Ji Ensar sê mirov hene, ji aliyê xawênê kes negihîştiye wan. Ew her sê jî ji kurên Ebduleşhel bûn. Se’d Kurê Muaz, Useyd kurê Hudeyr û Ebbad kurê Bişr bû.”
Hz. Useyd di sala H. 20’an de dema xelîfetiya Hz. Umer de rehmet kir. Nimêja wî Hz. Umer kir. Xweda ji wan hemiyan razî be.

ÇAVKANÎ:
Îqra Îslam Ansîklopedîsî
www.ezan.gen.tr.
www.ihya.org