Li Hember Kifrê Berxwedanek Dîrokî;
Hz. Asiye 

Berfin YETİŞİR
Mizgîn/Hêjmara 53 

Leqeba Hz.Yaqûp Îsraîl bû. Ji kurên Hz.Yaqûp re, ku donzdeh kurên wî hebûn, Qur’an dibê ‘Benî Îsraîl’. Di dema Hz.Yûsûf de, Hz.Yaqûp û malbata xwe hatibûn Misrê û malên xwe li wî welatê çêkiribûn. Êdî li wir bicih bibûn û heta dema Hz. Mûsa jî li wir jiyabûn.

Dem derbas bibû û Hz.Yûsûf rehmet kiribû. Ji ber vî yekê desthilatdariya wî jî li vî welatê qediyabû. Li dû Hz.Yûsûf êdî mirov, hedî hêdî ji ola Xwedê dûr diketin.

Piştê ku mirov rêya Tewhîdê berdan, ji ber ku ji rêya rast veqetiyan êdî ola pûtperestiyê wan dorpêç kir. Ji bo mirovahiyê jiyanek li gor vî olê destpê kir.

Dema ku Hz.Yûsûf dijiya û li desthilatdariyê bû, dema desthilatdariya Tewhîdê bû. Lê piştê ku Tewhîd ji desthilatdariyê hat xwarê, êdî zalim hatin desthilatdariyê û dem bû dema zilmê. Em dizanin ku gava mirov li gor fermanên Rebbê aleman nejîn û fermanên Xwedê ji nav wan derkevin edî zilm û zordestî destpê dikê. Em vî rastiyê, di wî demê de jî dibînin. Lewra piştê Hz.Yûsûf gelê Misrê gellek guherîbûn, dev ji ola Xwedê berdabûn û çûbûn ser dînê pûtperestan. Him seneman dihebandin, him jî siterkan wek Rebb dihesibandin û wan jî dihebandin. Xeynê vana, Fîr’ewnê wî demê jî xwe wek Xwedayê wî gelê didît û bi gelê xwe jî xwe wusa dida pejirandin. Fîr’ewn di vî warê de wusa pêşve çûbû ku mirovek dema Rebbitiya wî nepejiranda, zilmekî mezin li wî mirovê dikir û wî ji pirê tiştan mehrûm dihîşt. Carna wî mirovê heps dikir, ji xwarin-vexwarin û hwd. mehrûm dikir. Carna jî zilma xwe zêdetir dikir û wî mirovê dikuşt.

Erê, mirovek wusa li Misrê, li desthilatdariyê bû, keyê vî welatê bû. Lê bihesibînin ku mirovek wusa li ser mirovan serdest be û rêvebir di destê wî û leşkerên wî de be, wê çi bike, mirovan çawa karbigerîne. Erê rêvebira Fir’ewn jî li gor fikr û ramanên wî bû. Lewra li ser gelê Misrê zilm û zordestiyek gellek mezin hebû.

Di wî demê de ji gele Misrê re “Qibtî” digotin ji gelê Beni Îsraîlê re jî “Sebtî”digotin. Di wî demê de him gelê niştecih ê Misrê him jî gelê Îsraîlê di bin rêvebirê Fîr’ewnê wî demê de bûn. Fîr’ewnê wî demê bi zilm û zordestiya xwe navdar bû. Lê mixabin zilma Fîr’ewn bi piranî li ser Sebtiyan bû. Lewra gelê Îsraîlê niştecihê Misrî nebûn û ji alî Fîr’ewn hatibûn bindestkirin. Gelê Îsraîlê piştê Hz. Yûsûf bibûn wek kolê gelê Misrê. Him Fîr’ewn û malbata xwe û him jî Qibtiyên din li ser Sebtiyan serdestî dikirin û hemî karên xwe bi Sebtiyan dikirin. Kar û barên Qibtiyan hemî li ser milê Sebtiyan bû. Mixabin Sebtiyan li hember van xebatan tu tiştekî jî nedisendin. Him hemî karên wan dikirin him jî di ser de pirê caran heqaret û kutan jî dixwarin. Sebtî, ji çar alî de di bin zilma Qibtiyan da bûn û êdî bêçare serdestiya gelê Misrê dipejirandin.

Lê Rebbê aleman ji her tişt haydar e û zilm û neheqiya li ser mirovan tu car napejirîne. Hêz û dewlemendiya Fîr’ewn û gelê wî, wan ji serî derxistibû. Fîr’ewn ji desthilatdarî û hebûna xwe rû digirt û bi saya dewlemendiya xwe bixwe ewle bû. Lê bêguman Xwedayê aleman ji her tiştî agahdar bû û hêza Wî li ser hemî dewlemendiyan bû. Ji ber vî yekê gelê Îsraîlê jî, ji Rebbê aleman qet hêviya xwe nebirîbûn. Lewra ew jî zanîbûn ku Xwedayê aleman Hekîm e û mafên tu kesê ji kesekî re nahêle. Rebbê aleman mafê Îsraîliyan jî wê nehiştana ku jixwe nehişt jî.

Şevekî Fîr’ewnê zalim xewnekî dibîne. Dibîne ku ji welatê Qudsê agirekî mezin tê ser Misrê û hemî malên Qibtiyan dişewitîne. Piştê şewitandina malên Qibtiyan agir ev car jî tê ser qesra wî û qesra wî jî dişewitîne. Lê vî agirê ku tê bi ser wan de û wan dişewitîne tu zirarekî nade Sebtiyan.

Fîr’ewn ji xewnê bitirs û lerz radibe û dikeve nav ramanên giran. Xwe bi xwe dibê gelo şîrova vî xewnê çi be? Ji ber ku pirr ditirse û şîrova xewnê meraq dike çawa dibe serê sibê gazî hemî alim, zana û efsûnkerên wî demê dikê û xewna xwe bi wan dide şîrovekirin. Zana û efsûnkerên wî demê qasê demekî difikirin û pişt re xewna Fîr’ewn wusa şîrove dikin û dibên: “Li gor agahiyên me di pêşerojê de ji kurên Îsraîlê yek wê were dinê, te têk bibe, texta te ji te bistîne, hakîmiyeta xwe çêke û olê jî biguherîne.”

Li ser vî şîrova xewnê, Fîr’ewn yek car har dibe û bi gelê Îsraîlê dikeve. Ji bo ku text û dewlemendiya xwe biparêze, li hember Îsraîliyan çareseriyekî diramîne. Piştê vî ramîna xwe ya bêxer biryarekî dide û qet dem wenda nake vî biryara xwe ya bêhempa(!) dineritîne. Li gor biryara Fîr’ewn wê hemî zarokên Sebtî yên law wê werin kuştin. Fîr’ewn bi vî awayê dixwaze xetera ku li pêşiya wî ye asteng bike. Û ji vî xeterê xelas bibe.
Fîr’ewn jibo vî biryara wî bicih bînin ferman dide leşkerên xwe. Piştê vî fermana Fîr’ewn, zarokên Îsraîliyên law, ji alî fermandarê wî Haman û leşkerên wî yek bi yek tên pêdandin û tên kuştin.

Di Qur’ana Pîroz de heta vî mijarê jî qala Hz. Asiye nayê kirin. Piştî ku qala Hz. Musa tê kirin ji wî demê pêde êdî qala Hz.Asiyê jî tê kirin.

Hz. Asiye pîreka Fîr’ewnê zalim e. Ew jî weka Fîr’ewn xwediyê dewlemendiyekî gellek mezin e. Ew ji ber ku pîreka Fîr’ewn e keybanûya welatê Misrê ye. Ji ber vî yekê di wî demê de ji hemî pîrekên din bilindtir û bihêztir e. Hz. Asiye ji alî Fîr’ewn jî pirr tê hezkirin. Ji ber ku Fîr’ewn ji Hz. Asiye gellek hez dikir pirê caran li gor daxwazên Asiyê tevdigeriya û dilê wê nedişikand. Qedr û nirxa wê pirr zanîbû.

Hz. Asiye pîrekek dilnerm û birehm bû. Lê mixabin ew çiqas dilnerm û birehm bûna, Fîr’ewn jî ew qas bêrehm û zalim bû. Ji ber vî yekê gava Fîr’ewn bihêrs bûna li tu kesê guhdarî nedikir û tenê li gor daxwazên xwe tevdigeriya. Ji ber vî yekê dema Fîr’ewn zarokên Îsraîlê didan kuştin Asiye di vî mijarê de nikarîbû bibûna asteng. Lewra di vî warê de sûd û berjewendiyên Fîr’ewn li holê bûn. Ji ber vî yekê bêderfet bû ku guhdariya yekê din bike.

Dema zarokên Îsraîlê dihatin kuştin diya Hz. Mûsa jî bi Hz. Mûsa ducanî bû. Û edî hindik mabû ku Hz. Mûsa were dinê. Ji ber vî yekê diya Hz. Mûsa pir ditirsiya. Lewra Fîr’ewn hemî zarokên wanên lawîn dida kuştin. Ditirsiya ku zarokê wî yê ku Xwedê bidê law be û Fîr’ewnê zalim jî wî bide kuştin.

Demekî paşê Hz. Mûsa hat dinê. Lê diya Mûsa pirr ditirsiya ku zarokê wî jî were kuştin. Di wî demê de Rebbê aleman îlham kir dilê diya Hz. Mûsa ku zarokê xwe bike nav sindoqekî û wî berde çemê Nîlê. Ku ev mijar di Qur’ana Pîroz de jî wusa derbas dibe: “Me li bal diya Mûsa da (aha) niqandiye; ‘Tu wî (zarokê) bimijîne. Gava (tu ji kuştina wî) tirsiyayî, êdî tu wî bêtirs û bêmirûz bavêje nava avê. Metirse, xemgin mebe. Emê wî disa bidin te û Emê wî bikin pêxember.” (Qesas, 7)

Li ser vî yekê diya Hz. Mûsa tiştê ku Xweda jê re ilham kiribû bi cih anî û di nava sindoqekî de wî avet avê. Sindoqa ku Hz. Mûsa tê de bû bi destûra Xwedê rast çû qesra Fîr’ewn û ji alî xulamên Asiyê hat dîtin. Xulamên Hz. Asiyê gava mêze kirin bebikek lawîn e wî anîn cem Hz. Asiye. Dema Asiyê vî zarokê dît hezkirinek mezin ket nav dilê wê.

Hz. Asiye fam kiribû ku ev zarok, zarokê Sebtiyan e û ji ber ku ney kuştin, wî avêtine avê, xwestine wî bi vî awayê ji kuştinê xelas bikin. Dema Asiye Hz. Mûsa dît pirr jê hez kir û xwest ku ji xwe re xwedî bike. Ji ber vî yekê çû cem Fîr’ewn û jê re vî daxwaza xwe got. Axaftina Asiyê di Qur’ana Pîroz de wusa derbas dibe: “Pîreka Fîr’ewn; çavên me herduyan jî rohnî be. Wî nekujin, belkî sûdekî bide me, yan jî em wî ji xwe re bikin zarokê xwe”… (Qesas, 9)

Ji ber ku Asiye ji Fîr’ewn destûra bexşandina vî zarokê xwest, êdî Fîr’ewn dengê xwe nekir û bêdil Mûsa neda kuştin. Û destûr da ku Mûsa li cem Asiyê di qesra wî de bimîne û bijî. Hz. Mûsa pêşî bi destûra Xwedê dawî jî bi wesîla Asiyê ji kuştinê xelas bibû. Ji wî demê pêde êdî Mûsa di bin parastina Asiyê de di qesra Fîr’ewn de wek mîrzayekî dijiya.

Lê Fîr’ewn ji vî zarokê Sebtî qet hez nedikir. Ji destê wî bihatana wê di carekî de wî bikuşta yan jî bida kuştin. Tenê jibo xatirê Asiyê deyaxê Mûsa dikir û je rê dengê xwe nedikir.

Tê ragihandin ku rojekî hêj Mûsa biçûk bû di nav qesrê de dileyîst. Di destê wî de jî darekî hebû. Di wî demê de jî Fîr’ewn li ser texta xwe bi quretî rûniştîbû. Hema Hz. Mûsa darê ku di destê wî de bû helanî û li ortê serê Fîr’ewn xist. Li ser vî yekê Fîr’ewn gellek bihêrs rabû û bi ser Mûsa de kir qêrîn û got: “Welleh zarokê ku di pêşerojê de wê min ji textê min bike ev e, divê ez wî bikujim.” Li ser vî bûyerê Hz. Asiye bazda hat û Hz. Mûsa ji nav destê Fîr’ewn xelas kir û got: “Tu dibêjî çi? Ev hêj zarokek pirr biçûk e. Ji ber vî yekê fam nake û nizane çi dike. Tu çawa wî dikujî?” Hz. Asiye çi kir jî Fîr’ewn jê bawer nekir ku Mûsa ji ber ku zarok e wusa tevgeriyaye. Pişt re Hz. Asiye got: “Tu bawer nakî tasekî tije agir û tasekî jî tije zêr û zîv bînê tuyê bibînî ku wê ji ber zarokatiya xwe agirê hilbijêre.” Pişt re xulamên Fîr’ewn tasekî agir û tasekî jî zer û zîv anîn danîn ber Mûsa. Mûsa hema mabû ku destê xwe davêt tasa ji zêra, wî demê ferîşte Cebraîl hat û destê Mûsa avêt tasa agir. Mûsa agir helanî û avêt devê xwe. Li ser vî yeke Asiyê got: “Te dît, min ji te re negot ev hêj zarok e û nizane çi dike.”

Hz. Asiye li hemberê Fîr’ewn her dem li pişta Hz Mûsa bû û wî jî zirarên Fîr’ewn diparast. Bi vî awayê Hz. Mûsa di bin parastin û perwerdehiya Hz. Asiye de di qesra Fîr’ewn de mezin dibû. Sal derbas dibûn û Mûsa di qesra Fîr’ewn de mezin bibû.

Dû salên dirêj ku Hz. Mûsa ji alî Rebbê aleman bi pêxemberî hat erkdarkirin, Hz. Asiye jî bi Hz. Mûsa bawerî anî. Lê Hz. Asiye di pêşî de baweriya xwe ji Fîr’ewn vedişart û nedixwest hîn bibe. Lewra Fîr’ewn li mirovên ku bi Hz. Mûsa bawerî anîbûn gellek tedayî dikir. Zilm û zordestiya xwe bi her awayê nîşan dida.
Li ser baweriya Hz. Asiye ragihandinên cur be cur hene. Bi Hz. Mûsa bi piranî Sebtî bawerî anîbûn lê ji nav Qibtiyan jî mirovên ku bi Hz. Mûsa bawerî anîbûn hebûn. Tê ragihandin ku ji xulamên Fîr’ewn jî miroven ku bawer kiribûn hebûn. Ji vana yek jî pîrekek bi navê Maûşa Xatûn bû. Ev pîrek di qesrê de xulamiya keçên Fîr’ewn dikir. Maûşa Xatûn bi Mûsa bawerî anîbû lê ji tirsa zilma Fîr’ewn baweriya xwe vedişart.

Rojekî Maûşa Xatûn porê keça Fîr’ewn şeh dikir. Di wî deme de şeh ji destê wê ket erdê. Dema ku şeh ji erdê helanî bi navê Xwedê helanî. Li ser vî yekê keça Fîr’ewn fam kir ku Maûşa bi Mûsa bawerî aniye û di cih de çû cem bavê xwe û rewşa wê jê re qal kir. Li ser vî yekê Fîr’ewn Maûşa kir zindana xwe û lê îşkencê kir. Hz. Asiye jî vî rewşê didît lê mixabin ji destê wê tiştek nedihat. Fîr’ewn di dawî de ji Maûşa re got “Ya tuyê Mûsa înkar bikî yan jî ezê zarokên te li hember te bikim agir û bi vî awayê van bikujim.” Hz. Asiye jî ji paca qesrê li wan temaşe dikir. Fîr’ewn li hember Maûşa zarokên wî yek bi yek avêt agir û şewitand. Lê dîsa jî Maûşa ji ola xwe venegeriya. Dawiyê Fîr’ewnê bêrehm Maûşa jî kuşt.

Lê Hz. Asiye edî nikarîbû li hember vî zilmê bêdeng bimana. Lewra ne dil ne jî wijdan nikarîbû edî vî zilmê bipejiranda. Hz. Asiye bihêrs hat xwarê û bi ser Fîr’ewn de çû û got:
“Heyf ji te re, ji Xwedê bitirse. Tu çawa dikarî ew qas zilmê bikî.”

Di wî demê de Fîr’ewn fam kir ku Asiyê jî bi Mûsa bawerî aniye. Hz. Asiye bi van axaftinên xwe îmana xwe eşkere kir. Li ser vî yekê Fîr’ewn bi kerh û hêrsekî mezin bi ser Hz. Asiyê de hat. Lewra ew pîreka wî bû, li gor Fîr’ewn hemî mirovên din îman bikirana jî divê wê îman bi Mûsa neaniyana. Lewra îmana mirovekî mîna Asiye, gellek watedar bû. Ê yekemîn baweriya wê dihat vî watê ku ew ji Fîr’ewn natirse û Fîr’ewn wek Rebbekî nahesibîne, wî di çavê xwe de mezin nake… Yê din, baweriya Asiyê, wê wêr bidana mirovên din jî. Hz. Asiye pireka Fîr’ewn bû û bi vî awayê ji hemî mirovên din bilindtir bû û nêzê Fîr’ewn bû. Fîr’ewn jî zanîbû ku mirovek ji malbata wî, mirovek ji qesra wî bawerî bi Mûsa bianiya wata wî pirr cuda bû û wê bibûna sedema gellek tiştên din. Encama bûyerekî wusa wê serê wî biêşandana. Ji ber vî yekê qet dem wenda nekir û Asiyê bi leşkerên xwe da girtin.

Piştê Hz. Mûsa ev car jî Hz. Asiyê li hember Fîr’ewn derketibû û serî hildabû. Ev serhildan pirr girîng û biwate bû. Lewra ev serhildan, li hember kifrê, serhildana ola Îslamê bû. Ev serhildan li hember zilma zaliman, serhildana mazlûman bû. Ev serhildan li hember neheqî, bindestî û koletiyê, serhildana xwestina maf û azadiyê bû. Ev serhildan, serhildana îman û Îslamê bû.

Jibo vî serhildana pîroz evîn û berxwedanek mezin pêwîst bû. Ev taybetî jî bi piranî bi Hz. Asiyê re hebûn. Jixwe ev evîn bû wê li hember Fîr’ewn derxistibû û wê rakiribû. Roja ku ev evîna pîroz ketibû nav dilê wê êdî çavên wê tu tiştekî nedidît. Çavên wê ne dewlemendiya Fîr’ewn didit, ne jî hêza wî… Çavên wê ne mal û milk didît ne jî derfetên ku têda ye… Wê êdî evîna rast, rêya rast dîtibû û ji ber vî yekê tiştekî jî nedihat ber çavên wê.

Lê evîna Xwedê wusa bi hêsanî nedihat jiyîn. Ji bo vî evîna piroz fedakarî, wêrekî û heta dawiya jiyanê berxwedan û sebrek mezina bihêz pêwîst bû. Hz. Asiye jî ji vî rewşê haydar bû. Ji ber vî yekê li hember kifrê li ber xwe dida. Wê dev ji hemî mal û milkên dinê berdabû, tenê ji bo riza Rebbê xwe qezenc bike berdabû. Jibo Asiyê êdî rojên bi îşkence destpê kiribûn.

Tê ragihandin; piştê ku Fîr’ewn bi îmana Asiyê haydar bû, li erdê çar dîrek da kutandin û Hz.Asiyê bi her du dest û lingên wê bi van qazixan ve girêda. Îşkenceyên li ser Asiyê bi rojan berdewam kir. Fîr’ewnê zalim carna bi lêxistinê carna jî bi axaftinên xweş diçû ser Asiyê. Gellek taktîkan li ser Asiyê ceriband lê çi kir jî serfiraz nebû û wê jî ola wê venegerand. Berxwedana Asiyê hemî teherên Fîr’ewn vala derxist. Fîr’ewn çi kir jî Asiye baweriya xwe neguhert û daxwazên Fîr’ewn neanî cih…

Lê sebra Fîr’ewn jî edî li hember Asiyê kêm bibû… Êdî Asiyê bi kuştinê tehdît dikir. Lê tirsa Asiyê ne ji Fîr’ewn ne jî ji mirinê hebû. Lewra mirin jibo wê xelasî bû ku bi mirinê wê bigihîştana cem Rebbê xwe. Ew jî êdî ji vî dinyayê aciz bibû. Daxwaza wê Rebbê wê û bihişt bû. Ev rewş di Qur’ana Pîroz de wusa derbas dibe:
“Xweda ji bawermendan re pîreka Fîr’ewn mînak da. Wî demê wê gotibû; ‘Rebbê min, ji min re di bihişta Xwe de malekî çêke. Min ji Fîr’ewn û emelên wî yên xerab xelas bike. Min ji civaka zaliman, rizgar bike.” (Tehrîm, 11)

Xweda vî hêwîşa jidil di wî demê de pejirand. Tê ragihandin ku Asiye hêj li dinê bû Rebbê aleman mala wê ya bihiştê nîşanê wê da. Dema Hz. Asiyê mala xwe dît êdî îşkenceyên ku lê dihatin kirin hîs nedikir. Piştê ku xelatên Xwedê jê re amade kiribû dît ji kêfana di bin îşkanceyan da dikeniya.

Dema Fîr’ewn dît ku Asiye di bin îşkencê de dikene him matmayî û him jî bi qeşmerî wusa digot: “Ka li viya mêze bikin, ez lê îşkencê dikim ew jî dikene, welleh ev dîn bûye.” Li ser viya Fîr’ewn yek car hêrs bû û di wî demê de Hz. Asiyê şehîd kir.

Di tekoşîna heq û batil de heq serfiraz bibû. Li hember kifrê berxwedana Asiyê di dîroka Îslamê de bû minak. Hz. Asiye bi vî awayê bû pêşeng ji hemi pîrekên bawermend re. Hz. Asiye ji bo riza Rebbê xwe ji her tiştê xwe fedakarî kir. Dem hat malê xwe berda, dem hat cihê xwe yê di qesrê de berda, dem hat canê xwe di rêya Rebbê xwe de feda kir û bi vî awayê riza Rebbê xwe bidest xist. Em berxwedana vê pîreka rûmetbilind û binirx ji aliyê xwe pîroz dikin. Wê pirr teda dît, lê dawiya wê xweş bû.

Pêxemberê me (s.X.l.) wusa dibêje: “Pîrekên bihiştên bilind ev in: Xetîce k. Huweylîd, Fatima k. Muhemmed, Meryem k. Îmran û Asiye k. Muzahîm.” (Ehmed k. Henbel)

Hêwîş û daxwaza me ji Rebbê me ew e ku dawiya me jî, him di jiyana dinê de û him jî di jiyana axretê de li gor fermanên Rebbê me. (Amîn)


Çavkanî:
- İqra İslam Ans.
- Büyük Peygamberler Tarihi, M. Asım KÖKSAL