Hz. Esma (Xweda jê Razî Be)

Di nav sehabiyên jin de hinek kesên hêja hebûn. Ji ber ku di wan demên îşkence û tengasî da tebatkirin û rêzdariya xwe parastin gellek zehmet bû. Esma ya keça Hz.Ebû Bekr(X.j.r) jî, di wan rojên wûsa de rêzdarî û rûmetiya xwe bi hemî aliyan ve parastibû. Ji xeynî vê, xwedîyê malbatekî pir birûmet bû. Bavê wê sehabî bû. Kalê wê sehabî bû. Xwişka wê sehabî bû û ji dayikên mûminan bû. Merê wê sehabî bû û bi bihîşte hatibû mizgînkirin. Lawê wê sehabî bû. Bavê wê Ebû Bekr es-Siddîk, hogirê Resûlûllah(s.X.l.) bû û piştê wefata Wî jî, bû xelîfê mislimanan. Ev rûmet jê re bes bû.
Gava zilma muşrîkên Mekkê, gihîşt merhelayek nayê kişandinê, Xweda Teala jî destûra hîcretê da mislimanan. Demekî paşê Xweda Teala destûra hîcretê da Resûlûllah (s.X.l.) jî. Piştê destûra Xweda, hema Resûlûlah û hemî Misliman ji bo hîcretê amadehiya xwe kirin. Resûlûllah û hogirê wî, bavê Hz. Esma(X.j.r.), pîlan kirin ku wê herin şikefta Sewr. Hz. Ebu Bekr(X.j.r) li ser vê yekê hema çi perê wî heye, hemiyan digre ba xwe. Bavê Wî Ebû Kûhafe gava bi vî yekê hesiya himehim kir û go:
-Di paş xwe de tîştekî nahêle. Çima hemî pereyan digre diçe?

Ew wê demê hêj nebibû misilman.
Ji ber ku Hz.Esma(X.j.r) ditirsiya kalê wê here fesadiyê bi kafiran bike, bilez çû qutiya ku pere dixîstinê, bi hinek keviran ve tijî kir û go:
-Binêre kalo! Bavê min ji me ra vana hîştiye; hemî tîştna nebiriye.
Çavê kalê wê nedidiyan. Destê xwe xist nav qutiyê û go qey kevir pere nin û di cîyê xwe de sekinî. Dilê Hz. Esma jî li ser vê yekê kete cîh. Bi vî awayî, vê belayê bi jîrbûniya xwe da alî.

Hz. Esma(X.j.r), gava Resûlûllah(s.X.l) û bavê wê çûn Şikefta Sewrê, ji wan re xwarin û vexwarin dibir. Carekî jî dema ji wan re xwarin dibir, ji bona devê kûpa xwarin were girêdan, ben lazim bû. Ji bo dem wenda neke, Hz. Esma(X.j.r), hema kembera ku pê nava xwe girêdabû, derxist û pê devê kûpê girêda. Ket rê bidizîka çû ba Resûlûllah(s.X.l).

Resûlûllah(s.X.l) gava vîya dît, mizgîn da wê:
- Ya Esma, Xweda di bihuştê da du kember dide te.
Bi vê mizgînê, Hz.Esma(X.j.r) pir kêfxweş bû.
Gava Resûlûllah(s.X.l) û Ebû Bekr(X.j.r) çûn şikefta Sewrê; muşrîkên Mekkê li wan digeriyan. Derî bi derî lê dixistin û digotin: “gelo we Mûhemmed û Ebû Bekr dîtiye?”. Hatin mala Hz. Ebû Bekr(s.X.l) jî. Hz. Esma(X.j.r) hema li pêşiya xwe muşrîkên çavsor dît. Lê qet ji wan netirsiya. Muşrîk pir hêrs bibûn û bi vî hêrsê jê pirsîn:
-Keça Ebû Bekr! Bavê te li ku ye?
Esma (X.j.r) go:
-Ez nizanim.

Li ser vê yekê Ebû Cehîl, wûsa şîrmaxekî lêxist ku guharê wê ji gûhê wê firiya.
Hz.Esma (X.j.r) mat mabû. Lê dîsa jî tiştekî ji wan re nego. Muşrik fahm kirin ku nikarin tiştekî jê bigrin. Zêde dem winda nekirin û lêxistin çûn. Hz.Esma(X.j.r) jî ji Xweda re dua dikir ku bila ew rêwiyên pîroz nên dîtin.
Gava dibû şev, Hz.Esma(X.j.r) nan û av digirt ba xwe û diçû Şîkefta Sewrê. Saloxên ji Mekkê digirt, digihand wan. Çend roj paşî, êdî rojên bitirs qediyan. Ji ber ku Resûlûllah(s.X.l.) û bavê wê gihîştibûn Medînê.

Pêxemberê me piştî di Medînê da cîh da xwe, ji bo ku malbata xwe ji Mekkê binê, sahebeyekê şîyandibû.
Li ser vê yekê Ebû Bekr, ji lawê xwe Ebdûllah re nameyekî şiyand û ji wan re jî go ‘werin Medînê’.
Pêxemberê me fidakariyên Hz. Esma(X.j.r) ku di dema hicretê da kiribû, bi ecibandinekî mezin pêşwazî kiribû. Vê jina fidakar ku bi navê "Hewariya Min" qala Wê dikir û pêsnê wê dida, bi Hz. Zubeyr(X.j.r) re zewicand. Her dû jî mîna hev bûn.

Pir tiştekî ecêb e ku bavê wê hogirê Resullûlah(s.X.l), xwişka wê jina Resullûlah(s.X.l), ew jî xwişkjina Resullûlah(s.X.l)) û jina sehabiyê bijarte bû. Lê dayika wê nebibû misliman. Ji ber ku neketibû ola İslamê, Hz. Ebû Bekr dev ji wê berdabû. Ji ber vê yekê dilê Esma(X.j.r) jî, li ber dêya wê germ nîn bû. Rojekî dayika wê, bi xelatan hat ba Hz.Esma(X.j.r). Hz.Esma(X.j.r) dêya xwe negirt malê û xelatên wê jî negirt. Li ser vê yekê Hz.Aîşe(X.j.r) qasidekî şîyand ba Pêxemberê me û rewşê jê re go.

Resullûlah(s.X.l) jî wûsa go:
-Ji Esma re bêjin, bila dêya xwe bigre hundir. Xelatên ji wê re aniyê jî bila qebûl bike.
Hz. Esma(X.j.r) jî gotinê Resûllûlah(s.X.l) anî cîh û di warê nîşandana hurmetê da ji dêya xwe ra kêmasîyek nehişt.
Hz. Esma (X.j.r) gellek xizan bû. Carekî ji cîyekî dûr xûrme dianî. Resûllûlah(s.X.l) û çend heb sehabîyên wî, di rê de dîtin. Resûllûlah(s.X.l) hêştîrê xwe danî. Xwest ku wê siwarê hêştîrê bike. Lê Hz.Esma(X.j.r) ji ber ku pir şerm kir, siwarê hêştîrê nebû.

Hz. Esma(X.j.r) jinekî destvekirî bû; dilê wê dewlemend û gellek comerd bû. Bi taybetî Pêxemberê me (s.X.l) ji wê ra digo:
-Ya Esma!... Destê xwe girê nede, (Tu destê xwe girê dî,) wê Xwedê jî îhsana Xwe neşîne.
Mêrê Hz. Esma(X.j.r), Hz. Zubeyr (X.j.r) mirovekî hejar bû. Xulamê wî jî tunebû.

Karê xwe û karê mala xwe, ew bixwe dikir. Li wan dema mêr, her dem li cîhadê bûn. Ji ber vê ye kê hemû karan jin dikirin. Bavê wê Hz. Ebû Bekr(X.j.r), ji wê ra xulamekî şiyand. Ew jinekî pir çavtêr bû. Hz. Esma(X.j.r) gellek li ser aborîyê disekinî û mesrefa vala nedikir. Lewra aborî hem fermana Xweda bû û hem jî xweşiya malê bû. Hz. Esma(X.j.r), him jinekî baş, him jî dayikekî baş bû. Dû zewaca wê bi Hz. Zubeyr(X.j.r) re pênç lawê wê û heyşt keçên wê çêbûn. Bi perwerdehiya wan mijûl dibû. Mezinê sehabiyan Hz. Zubeyr(X.j.r), zarokên di rêya Xweda da mirina xwe girtine ber çav, mezin kiribû.
Lawê Wê yê ku jê gellek hez dikir, Evdillah; dû mirina Yezîd, di Mekkê da xelîfetiya xwe îlan kir. Misilmanên Hîcaz, Yemen, Îraq, Misir û Xoresenê wî jî vî karê ra şayan dîn û jê ra bîat kirin. Ebdûllah(X.j.r) di Mekkê da çend sal bi dadmendî hikum kir.

Lê Ebdûlmelîkê kurê Merwan gava hikumeta Emeviyan bi dest xist, Heccacê di dîrokê da bi navê zalim tê zanîn, di 72’ê Hîcretê da şiyand ser Evdillah. Heccac li ser çîyayê Ebû Kûseyb çimçîr danî û keviran avêt Kabê. Hz. Evdillah(X.j.r), bi hevalên xwe ra Mekkê diparastin. Lê hinek hevalên wî bi gotinên Heccac xapiyan û dev bi parastinê berdan. Hz. Evdillah(X.j.r) wê demê çû ba dêya xwe ya notûneh salî. Rewşê jê re qal kir. Dêya wî notûneh salî bû jî ne hebekî diranê wê ketibû, ne jî fehma wê kêm bibû. Hz. Evdillah(X.j.r) çû ba dêya xwe û wûsa go:
-Dayika min!... Di destê min de hêzekî pir hindik ma. Edî rawestina li hember dijmin, pir zehmet e. Dijmin, çiqas bixwazim mal dide min. Tu dibêjî çi?

Hz. Esma(X.j.r) dizanîbû ku lawê wê di doza xwe da mafdar e û dilê wî di malê dinyayê de tu ne ye. Ji lawê xwe re vê şîreta dîrokî kir:
-Lawê min! Ger rêya ku tu tê da dimeşî, di warê mafdariya xwe tu pêbawer î, rêya xwe bidomîne. Lewra hevalên te, li ser vê rêyê mirin. Tu jî weka hevalên xwe yê şehîd ketine, bifikire. Ger tu bixwazî dinyayê bi dest xî, tu mirovekî pir nebaş î. Ger tu dibêjî hevalên min sist bûn, ez jî bûme wek wan, ev helwest li mirovekî mêrxas nakeve. Hela hinek bifikire, di dinê de tuyê çiqas bimînî?

Ji xwe dîtinê Evdillah jî bi vî rengî bû. Dest û lingên dayika xwe ramûsa. Dêya wî jî, enîya wî ramûsa û wî bi rê kir. Hz. Evdillah(X.j.r) ji malê derket. Di navbênê de çend seet derbas nebû ku ji Hz. Esma(X.j.r) ra xebera şehadeta lawê wê hat. Lê Evdillah tenê bi mirinê xelas nebû. Heccacê zalim serê wî jêkir, şiyand Şamê û cesedê wî jî li Mekkê daleqand. Cesedê wî çend roj li wir daleqandî ma.

Dilê Hz. Esma(X.j.r) ji ber vana pir êşiya. Salek dû vê bûyerê (di heftê û sê saliya hîcretê da, li Mekkê û di sed salîya temenê xwe da) çû ser dilovaniya xwe.
Xweda Rehmeta xwe lêke.